MANDALA

  Pamene mwezi wa August ukukulira, anthu a m'dera la AChewa a Malawi, Zambia ndi Mozambique akuyamba kukonzekera mwambo waukulu wa Kulamba Ceremony womwe umachitikira ku Mkaika, Zambia. Mwambo uwu ndi chionetsero chachikulu cha chikhalidwe cha AChewa, ndipo chaka chino ukuyembekezeka kuchitika pa 30 August 2025 . Gule wa mkulu Koma zinthu zasintha pang'ono chaka chino… Mfumu yayikulu ya AChewa onse, Kalonga Gawa Undi , watsutsa mwamphamvu gule wamkulu wamaliseche komanso omwe amavina molimbana ndi chikhalidwe . Poyankhula nthawi ya zokonzekera mwambo wa chaka chino, Gawa Undi walamula kuti magule onse amene adzatengerepo mbali pa mwambowu azikhala aulemu , osavina kapena kuvala zinthu zomwe zingawononge ulemu wa chikhalidwe cha AChewa. “Ife AChewa timadziwika ndi ulemu. Tikufuna kuti mwambo wa Kulamba ukhale chionetsero cha chikhalidwe chathu cholemekezeka, osati mwayi wochitira zinthu zosayenera,” watero Gawa Undi. Mfumu yayikulu Lukwa ya m’boma la Kasungu, yomwe ima...

  Usiku wa dzulo, ngozi yochititsa mantha idachitika pa madzi a Nyanja ya Malawi m'chigawo cha Likoma, pomwe sitima yaying'ono idamira, n’kupha anthu atatu pomwe ena asanu ndi atatu apulumutsidwa. Malinga ndi mneneri wa apolisi ku Likoma, Sergeant Enala Kalua, ngoziyi idachitika pamene anthu ankayenda mu bwato laling'ono kuchokera kumtunda kufuna kukwera sitima ya Chilembwe yomwe inali pakati pa nyanja, ikuchoka ku Mangochi kupita ku Nkhata Bay. Kalua adati, bwato laling’onolo lidamira ndi anthu onsewo ali m'njira yopita kukakwera sitimayo. Panopa apolisi limodzi ndi ogwira ntchito yadzidzidzi akupitiriza kufufuza kuti adziwe chiwerengero chenicheni cha anthu amene anali m'bwatomo komanso amene akusowa mpaka pano. “Ili ndi tsoka lalikulu, ndipo tikupempha anthu kukhala tcheru akamayenda pa madzi, makamaka pa nyengo ya mphepo kapena madzulo,” Kalua adatero. Tikutumiza mawu achisoni kwa mabanja a onse omwe ataya okondedwa awo chifukwa cha ngoziyi.

Mu mzinda wa Mchinji, kwachitika mwano wosaneneka. Perete Phiri, mwamuna wa zaka 28, wamangidwa ndi apolisi chifukwa chopha mwana wake, zomwe zanenetsa anthu ambiri komanso kusiya chisoni chachikulu. Perete Phiri Malinga ndi a Limbani Mpinganjira, mneneri wa apolisi ku Mchinji, zikuoneka kuti a Phiri anaphwanya malamulo a umunthu atakwiyitsidwa ndi mwana wake amene anapita kukawona amayi ake amayi omwe a Phiri anasiyana nawo ukwati. Bambo amenewa anali atawulula lamulo lakuti mwana asalowe m’khomo la amayi ake, koma mwanayo sanamvere. “Ndiye chifukwa cha ukali, a Phiri anamenya mwanayo mwankhanza kwambiri, mpaka kumuvulaza mutu,” atero a Mpinganjira. “Kenako anapita naye ku chipatala cha Ludzi, kumene anapezeka ali ndi mavuto aakulu.” Tsoka ilo, mwanayo sanapulumuke. Imfa yake yasokoneza maganizo a anthu ambiri, omwe akudzifunsa: Kodi bambo angatani mwana wake chifukwa choti watsata mtima wa chikondi kwa mayi ake? A Perete Phiri amachokera ku mudzi wa Simbireko, m’dziko la Mozambiqu...